Arkeologët amerikanë që punojnë në universitetet e SHBA kanë shprehur përmes një letre kundërshtinë e tyre në lidhje me shkrirjen e Akademisë së Studimeve Albanologjike (AAS).
Përmes një letre, ata i bëjnë thirrje qeverisë që ta rishikojë këtë vendim dhe shprehen të nderuar për bashkëpunimin që kanë bërë ndër vite me arkeologët shqiptarë.
“Ne, të nënshkruarit, me këtë letër shprehim kundërshtimin tonë të fortë ndaj planit të njëanshëm të qeverisë shqiptare për shpërbërjen e Akademisë së Studimeve Albanologjike (AAS), duke përfshirë Institutin e Arkeologjinë dhe ta rindërtojë atë në kuadër të Akademisë së Shkencave.
Ne jemi arkeologë që punojmë në universitete në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ose në institucione të lidhur me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ne kemi kryer bashkëpunim arkeologjike në Shqipëri, duke me arkeologë nga Instituti i Arkeologjisë, për shumë dekada. Ne ndihemi të kualifikuar për të gjykuar këtë plan dhe efektet e tij të mundshme në praktika e kërkimit arkeologjik në Shqipëri në përgjithësi dhe në bashkëpunim me arkeologët.
Jemi të shqetësuar se arkeologët e Institutit të Arkeologjisë nuk janë konsultuar plotësisht lidhur me këtë plan, i cili do të ndikojë fuqishëm tek ata dhe aftësia për të kryer punën e tyre.
Zhvendosja e AAS dhe Institutit të Arkeologjisë në Akademinë e Shkencave pa marrëveshje të ndërsjellë, do të shtojë një shtresë burokracie dhe mbikëqyrjeje, duke e mbytur akademikun, lirinë dhe kërkimin inovativ. Efektet e këtij plani në burimet, buxhetet dhe personelin e Institutit të Arkeologjisë nuk janë zbuluar plotësisht.
Për këto arsye, ne inkurajojmë fuqimisht qeverinë shqiptare të rishqyrtojë planin në lidhje me të ardhmen e AAS dhe të angazhojë anëtarët e saj në diskutime të hapura për mënyrën më të mirë për t’i mbështetur ato, në mënyrë që studimet albanologjike në Shqipëri, përfshirë arkeologjinë, mund të arrijë potencialin e tij të plotë.
Në vitet e fundit, arkeologjia shqiptare, e udhëhequr nga arkeologët e Institutit të Arkeologjia, ka zënë vendin e merituar në skenën ndërkombëtare. Ne jemi të shqetësuar se zhvendosja e AAS në Akademinë e Shkencave do të prishë këtë sens të ri të vrulli.
Në vitin 2021 u nënshkrua Marrëveshja e Pronës Kulturore për mbrojtjen e trashëgimisë arkeologjike shqiptare me Shtetet e Bashkuara. Ky memorandum do të sjellë më shumë e jo më pak interes dhe investime në arkeologjinë shqiptare nga ana e arkeologëve amerikanë. Si kundërpërgjigje, qeveria shqiptare duhet të zgjerojë mundësitë për bashkëpunim ndërmjet amerikanëve dhe arkeologëve shqiptarë, në kuadër të një instituti të pavarur kushtuar pastërtisë kërkime arkeologjike, duke mos kufizuar mundësi të tilla.
Kur ka mundësi për bashkëpunim të hapur mes amerikanëve dhe arkeologëve shqiptarëve, gjëra të mira ndodhin. Për shembull, shfaqen artefakte shqiptare në Mbretërit e Parë të Evropës, një ekspozitë ndërkombëtare që u hap kohët e fundit në Muzeun e Historisë Natyrore në Çikago, Illinois. Çdo komb në Ballkan po merr pjesë në këtë ekspozitë, përfshirë Shqipërinë, dhe pjesëmarrja e Shqipërisë nuk do të kishte ndodhur pa lidhjet e krijuara midis arkeologëve amerikanë dhe shqiptarë në Institutin e Arkeologjisë. Sipas mendimit tonë, nisur nga suksesi i kësaj ekspozite, Instituti i Arkeologjisë, stafi duhet të ishte lavdëruar për punën dhe përkushtimin e tyre të palodhur, jo t’i nënshtrohej një plani për shpërbërjen dhe riorganizimin që ata vetë nuk kanë pranuar kurrë.
Për ta mbyllur, e shkruam këtë letër sepse mbetemi të emocionuar dhe të përkushtuar ndaj arkeologjisë shqiptare. Kolegët tanë në Institutin Shqiptar të Arkeologjisë e kanë ndarë me ne trashëgiminë e shquar arkeologjike të Shqipërisë, që na lejon të marrim pjesë në studimin e saj është një nder dhe privilegji që nuk mund ta shpërblejmë kurrë plotësisht. Shpresojmë të rishikohet plani në lidhje me të ardhmen e AAS dhe Akademisë së Shkencave dhe do të bëhet një dialog i sinqertë për të ardhmen e Shqipërisë”, shkruhet në letrën e arkeologëve në SHBA.
